Caerdydd: hanes adeiladu prifddinas
Y Plasty?
Ydych chi erioed wedi sylwi ar y Plasty yng Nghaerdydd?
Mae’r ty mawr yma’n cael ei ddefnyddio gan Faer Caerdydd fel cartref swyddogol. Ond mae rhywbeth anarferol amdano fe.
Edrychwch ar y llun hwn o’r Plasty.
| 1. | Beth ydych chi’n sylwi am y drws? | |
| 2. | Allwch chi ei esbonio? |
|
Adeiladwyd y tŷ yma ym 1896 ar gyfer dyn o’r enw James Howell.
| 3. | Ydy’r tŷ yma’n dweud unrhyw beth wrthych chi am Mr Howell? |
Nawr edrychwch ar y darnau hyn
o gyfrifiad 1891.
Ym 1891 roedd James Howell a’i deulu’n byw mewn cyfeiriad gwahanol,
21 The Walk.
Enw |
Perthynas i bennaeth y cartref |
Galwedigaeth |
| James Howell | Head | Draper |
| Fanny | Wife | |
| Thomas | Son | Barrister Solicitor |
| Minnie | Daughter | |
| Lilian | Daughter | |
| James | Son | Draper's Assistant |
| Fanny | Daughter | |
| Mabel | Daughter | |
| John | Son | |
| Mary | Daughter | |
| Harold | Son | |
| Arthur | Son | |
| Fred | Son | |
| Hannah Rees | Servant | Cook |
| Mary Harris | Servant | Housemaid |
| Elizabeth Evans | Servant | Parlourmaid |
| Mary Richards | Servant | General Servant |
| Mary Hitching | Servant | Nurse |
| 4. | Beth yw swydd Mr Howell? | |
| 5. | Ydy’r ffaith bod Howell yn bwriadu adeiladu tŷ newydd yn rhoi unrhyw wybodaeth i chi am ei swydd? | |
| 6. | Sawl plentyn sydd gyda fe? | |
| 7. | Sawl gwas neu forwyn sydd gyda fe? | |
| 8. | Faint o bobl sy’n byw yn 21 The Walk i gyd? |
Nawr edrychwch ar gynllun y Plasty.
| 9. | Os ydych chi’n cymharu’r cynllun â’r ffotograff, beth ydych chi’n sylwi? |
| 10. | Faint o risiau sydd yno? | |
| 11. | Beth ydych chi’n meddwl yw’r rheswm dros hyn? | |
| 12. | Sawl ystafell wely allwch chi eu cyfrif? | |
| 13. | Cymharwch nifer yr ystafelloedd gwely â nifer y plant. |
Edrychwch ar ffotograff y tŷ unwaith eto.
| 14. | Ble byddai’r gweision yn cysgu, yn eich tyb chi? |
|
Perchennog siop
fawr Howells oedd James Howell, dyn busnes clyfar iawn.
Cynlluniodd e fod y tŷ mawr, wedi’i adeiladu iddo fe a’i
deulu, yn gallu cael ei droi’n gartrefi llai o faint. Ar ôl iddo
farw, gallai’r plant fyw naill ai yn y tai llai neu eu gwerthu’n
haws.
Edrychwch ar gynllun llawr gwaelod y tŷ.
| 15. | Sut byddech chi’r troi’r tŷ yn ddau? |
Cynlluniodd James Howell fod y tŷ’n cael ei rannu ar hyd y canol, a chafodd ddau ddrws ffrynt wedi’u hadeiladu. Yn seler y tŷ mae pared cryf iawn yn rhedeg rhwng y drysau ffrynt i gefn y tŷ. Petai angen, gellid estyn hyn i fyny i wneud dau tŷ ar wahân.
Ar ôl ei farwolaeth ym 1909, ni rannwyd y ty wedi’r cyfan. Yn lle hynny, gwerthwyd yr adeilad cyfan i Gyngor y Bwrdeistref ym 1913. Fe’i defnyddiwyd fel cartref swyddogol i faer y ddinas.
| 16. | Ydych chi’n meddwl bod llawer o bobl yn byw mewn tai fel Mr Howell? | |
| 17. | Ydy’ch tŷ chi’n debyg i’r un yma? Rhestrwch y pethau sy’n debyg ac yn wahanol. |
|