Archifau yw deunydd crai hanes. Mae archifau yn ddogfennau sydd wedi’u creu neu’u casglu a’u meddu gan unigolyn neu sefydliad a’u cadw gan eu bod yn ateb ein cwestiynau. Mae archifau yn dweud wrthym pwy ydyn ni. Mae archifau yn dweud wrthym beth a wnaed yn y gorffennol ac yn ein helpu i benderfynu beth i’w wneud nawr ac yn y dyfodol. Mae archifau yn dweud wrthym sut oedd ein cyndeidiau yn byw.

Mae archifau yn dweud wrthym o ble’r ydym yn dod.

Mae archifau yn dangos i ni sut mae cenhedloedd, sefydliadau a chymunedau heddiw wedi datblygu, drwy gofnodi eu gweithrediadau, llwyddiannau a methiannau.

Archifau yw ein cof bregus a gwerthfawr, i’w drysori am byth.

Mae pob sefydliad ac unigolyn yn cynhyrchu cofnodion ac archifau yn ystod eu gweithrediadau bob dydd.
Gall archifau fod ar bapur neu femrwn, gallent fod yn llyfrau neu fapiau neu gynlluniau, ffotograffau neu brintiau, ffilmiau neu fideos, neu gofnodion wedi’u creu ar gyfrifiadur.

Maen nhw’n ffynhonnell bwysig a rhyfeddol o wybodaeth ar gyfer gwaith ymchwil hanesyddol. Maen nhw hefyd yn darparu tystiolaeth hanfodol o hawliau a rhwymedigaethau, a phenderfyniadau a dyfarniadau.